Wat verstaan we onder pesten?

Bij pesten gaat het om vijandig, vernederend of intimiderend gedrag, steeds gericht op dezelfde persoon. Het gebeurt vaak en gedurende lange tijd. De persoon die het doelwit is, kan zich niet verweren. De ‘pester’, de collega die het vijandige, vernederende of intimiderende gedrag vertoont, heeft op een of andere manier meer macht dan het slachtoffer. Misschien is hij of zij lichamelijk sterker, beter 'gebekt', heeft hij of zij een hogere positie of krijgt meer steun van een groep. Pesten kan gebeuren door één persoon, of een groep. Soms loopt het pesten zelfs zo uit de hand, dat iemand uiteindelijk wordt gepest door de hele organisatie.

Voorbeelden van pesten: 
Steeds dezelfde persoon niet meevragen voor de lunch of opzettelijk negeren in gesprekken. 
Iemand het werk onaangenaam of onmogelijk maken: belangrijke informatie niet doorgeven, steeds dezelfde persoon de nare klusjes laten opknappen, iemand onnodig veel kritiek geven of het onmogelijk maken dat iemand goed presteert. 
Iemand bespotten vanwege zijn of haar uiterlijk, gedrag, manier van praten of lopen, of bijvoorbeeld omdat hij of zij geen partner heeft. 

Roddelen. Over iedereen wordt wel eens geroddeld. Schadelijk wordt het als het steeds over dezelfde persoon gaat en telkens alleen de negatieve kanten van die persoon aan de orde komen. Dan gaat iemands reputatie eraan en is er sprake van pestgedrag. 

Dreigementen. Sommige mensen worden op het werk regelrecht bedreigd. Het kan hierbij gaan om bedreiging met ontslag door de baas. Of om dreigementen van collega's: 'het wordt allemaal nog veel erger' of 'we zullen je na werktijd wel een lesje leren’. 

Lichamelijk geweld. Bij lichamelijk geweld hoeft iemand niet meteen gewond te raken, zoals bij een duwtje of iemand opsluiten. Maar in slagerijen gebeurt het wel eens dat steeds naar dezelfde collega ‘per ongeluk’ een mes uitschiet. Andere slachtoffers worden letterlijk in elkaar geslagen.

Wil je weten of pesten binnen jouw bedrijf een probleem is? Vul dan de Pesttest in de arbosite van FNV Bondgenoten, www.arbobondgenoten.nl  onder het kopje ‘Agressie, intimidatie’.  

Wat zijn de gevolgen van pesten voor het slachtoffer?

Pesten is veel schadelijker dan mensen denken. Omstanders zien dat het slachtoffer een keer wordt gepest. Maar zij realiseren zich niet dat ze maar een deel van het pestgedrag zien. Anders dan de daders weet het slachtoffer niet wanneer de volgende pesterij zal komen. Hij of zij is vaak acht uur per dag, vijf dagen in de week bezig zich geestelijk voor te bereiden op de volgende aanval. Dat breekt op. Mensen worden ziek of krijgen depressies en raken soms zelfs arbeidsongeschikt. 

Wat is seksuele intimidatie?

Een collega een grap vertellen over seks of eens een arm om haar heen slaan; moet kunnen toch? Als die collega dat oké vindt wel ja. Maar daar draait het nu juist om: bij seksuele intimidatie wordt een grens overschreden. Alles wat iemand ervaart als ongewenste, seksueel getinte aandacht valt onder het begrip seksuele intimidatie en iedereen bepaalt zelf wat voor haar of hem ongewenst is. Seksuele intimidatie loopt uiteen van vervelende opmerkingen, blikken of gebaren, tot ongewenste aanrakingen en regelrechte aanranding en verkrachting. 
Kenmerkend is een seksueel geladen sfeer op het werk, een manier van met elkaar omgaan  waar individuele werknemers aan mee moeten doen, ook als ze er duidelijk niet van gediend zijn. 

Een aantal voorbeelden van seksuele intimidatie: 
seksmoppen tappen 
dubbelzinnige opmerkingen maken 
iemand met de ogen ‘uitkleden’ 
opscheppen over seksuele prestaties 
om seksuele gunsten vragen en het niet accepteren als iemand er niet op in wil gaan 
openlijk vergelijken van het uiterlijk van vrouwelijke collega’s 
vrouwen die niet aan het ideaalbeeld voldoen betitelen als manwijf 
opzettelijk aanraken van bepaalde lichaamsdelen 
iemand de weg versperren en stiekem vastpakken 
seksueel getinte e-mails versturen

Allemaal gedrag dat niet onder de definitie aanranding of verkrachting valt, maar waar je wel degelijk veel last van kunt hebben. 

Wat zijn de gevolgen van seksuele intimidatie voor het slachtoffer?

Seksuele intimidatie op het werk leidt tot spanningen. De sfeer op de werkplek kan daardoor zo geladen raken dat individuele werknemers zich er in hun functioneren door belemmerd voelen, er zelfs ziek van worden of hun ontslag nemen. Seksuele intimidatie heeft tot gevolg dat mensen zich niet meer vrij in hun handelen voelen. Je doet mee of je ligt eruit. En dat kan gevolgen hebben voor je kansen binnen de organisatie. De sancties variëren van plagerijen tot zelfs het onthouden van rechten op promotie, scholing, een vaste aanstelling en bepaalde arbeidsvoorwaarden.

Wat zijn racisme en discriminatie?

Er is sprake van racisme als mensen op grond van ras, huidskleur, culturele, nationale of etnische afkomst worden gediscrimineerd. De uitingsvormen van racisme op de werkvloer kunnen zeer verschillend zijn. Soms kun je dit gemakkelijk en direct vaststellen. Bijvoorbeeld bij racistische scheldwoorden, beledigingen, gebaren en leuzen. Of het maken van racistische grappen, bij openlijke vijandigheid, isoleren of buitensluiten van personen bij werkoverleggen of andere personeelsbijeenkomsten. Het hoeven niet alleen collega's te zijn die dit gedrag vertonen, het kan ook gaan om bijvoorbeeld patiënten, klanten etc.

Wat zijn de gevolgen van racisme en discriminatie?

Als werknemers niet op basis van hun eigen capaciteiten en kwaliteiten maar enkel en alleen op basis van bijvoorbeeld hun etnische afkomst beoordeeld worden, worden ze ongelijk en onrechtvaardig behandeld en krijgen ze niet dezelfde kansen als andere werknemers.   

Wat zijn de gevolgen van ongewenst gedrag voor de organisatie?

Pesten, seksuele intimidatie en racisme zijn niet alleen schadelijk voor het slachtoffer. De hele afdeling of het hele bedrijf verandert. Werknemers merken dat je door slecht gedrag je doel kunt bereiken. Steeds meer geldt het recht van de sterkste. Ook mensen die niet zelf slachtoffer zijn, hebben hier last van. Ze gaan met minder plezier naar het werk en voelen zich machteloos. Ze zijn bang zelf slachtoffer te worden en hebben vaker last van hun gezondheid. Als niemand ingrijpt wordt de dader gesterkt in zijn gedrag. Hij of zij merkt dat het geoorloofd is om met pestgedrag en terreur bepaalde doelen te bereiken. Hoe vaker hij of zij succes boekt, des te vaker gaat hij of zij dit gedrag vertonen. Ingrijpen wordt steeds moeilijker. De gevolgen voor het bedrijf liegen er ook niet om: er wordt minder geproduceerd, er is een groot personeelsverloop en een hoog ziekteverzuim. 

Kan iedereen het slachtoffer worden van ongewenst gedrag?

Een op de vier werknemers komt ooit in zijn of haar werkend bestaan met pestgedrag in aanraking. Het risico neemt toe als je in een groep terechtkomt die wat betreft opvattingen erg van jou afwijkt en als je je niet aan de groepsnorm kunt of wilt aanpassen. Ook is de kans groter als je op de een of andere manier kwetsbaar bent. Je bent bijvoorbeeld nieuw op een afdeling, je loopt stage of je hebt privé-problemen. Of je bent verbaal niet zo sterk of om andere redenen minder in staat om je te verweren.  

Als het om seksuele intimidatie gaat, dat overkomt vrouwen veel vaker dan mannen. Vooral vrouwen die net in een nieuwe baan beginnen, jonge vrouwen en vrouwen die in een typisch mannenberoep werken, lopen een grotere kans om slachtoffer te worden van dit type ongewenst gedrag . Seksuele intimidatie heeft alles te maken met macht en vrouwen staan helaas nog vaak lager op de ladder in een organisatie. 

Als het om racisme gaat: alle etnische groepen kunnen het slachtoffer worden van racisme.

Ik heb tevergeefs geprobeerd het pesten te laten stoppen. En nu?

Als bemiddeling niet helpt, leg het probleem dan voor aan je werkgever. Pestgedrag en seksuele intimidatie vallen onder de Arbowet (’ongewenste arbeidsomstandigheden’). Daar staat dat een werknemer zoveel mogelijk beschermd moet worden tegen seksuele intimidatie, agressie en geweld, en de nadelige gevolgen daarvan. Onder agressie en geweld verstaat de wet voorvallen waarbij een werknemer psychisch of fysiek wordt lastiggevallen, bedreigd of aangevallen. Pestgedrag is dus volgens de Arbowet een vorm van agressie en geweld.

Wat kan de bond doen tegen ongewenst gedrag?

Je kunt bij je vakbond aankloppen voor steun of om je hart te luchten. De bond kan ook, als jij dat wilt, met je bedrijf contact opnemen om te overleggen welke stappen ondernomen moeten worden om ervoor te zorgen dat jou het leven niet meer wordt zuur gemaakt. De bond kan je ook juridisch ondersteunen bij het indienen van een klacht of de gang naar de rechter. 
De FNV geeft voorlichting en informatie. Zo beschikken verschillende bonden over voorbeeldteksten van gedragscodes, klachtenregelingen etc. Als je een klacht in wilt dienen: neem in een vroeg stadium contact op met je bond, zodat je geen strategische of juridische fouten maakt. Je kunt ook bellen met de FNV Servicelijn: 0900  3 300 300 (€ 0,10 p.m.). De FNV vindt dat er veel meer aan het voorkómen van ongewenst gedrag moet worden gedaan. Bonden en  ondernemingsraden kunnen stimuleren dat dit beleid van de grond komt.

Wat staat er in de wet over ongewenst gedrag?

Pestgedrag en seksuele intimidatie vallen onder de Arbowet. In de Arbowet staat dat de werknemer zoveel mogelijk beschermd moet worden tegen seksuele intimidatie, agressie en geweld en de nadelige gevolgen daarvan. Onder agressie en geweld verstaat de wet voorvallen waarbij een werknemer geestelijk of lichamelijk wordt lastiggevallen, bedreigd of aangevallen. Pestgedrag is volgens de Arbowet dus een vorm van agressie en geweld. 

In de wet staat dat de werkgever beleid moet hebben om de werknemer te beschermen tegen seksuele intimidatie, agressie en geweld. Je baas moet er dus iets aan doen.
Individuele werknemers kunnen met een beroep op de Arbowet werk weigeren of onderbreken als ze door seksuele intimidatie of pestgedrag hun werk niet meer kunnen doen. Je kunt niet ontslagen worden als je op grond van de wet een klacht indient. 

De Arbeidsinspectie moet naleving van de Arbowet controleren en zonodig de werkgever corrigeren. De ondernemingsraad kan ook een beroep op de Arbeidsinspectie doen. In iedere regio heeft de Arbeidsinspectie bovendien een vertrouwensinspecteur waar men met klachten terechtkan. 
In de Arbowet staat ook dat de werkgever in overleg met de or een of meer vertrouwenspersonen aan kan wijzen. Een vertrouwenspersoon heeft als taak om mensen op te vangen, emotioneel te ondersteunen en te adviseren. Hij of zij weet ook welke stappen je kan nemen als alleen een goed gesprek niet meer helpt. 

Als het gaat om racisme: artikel 1 van de Grondwet zegt dat alle inwoners van Nederland gelijk behandeld moeten worden. Discriminatie op grond van godsdienst, levensovertuiging, politieke gezindheid, ras, geslacht of op welke grond ook, is niet toegestaan. Een werkgever mag dus geen onderscheid maken in arbeidsduur (tussen man en vrouw), in personeelsadvertenties, salarishoogte, toeslagen, secundaire arbeidsvoorwaarden, scholing en ontslag.

Voor wie geldt de Arbowet?

De Arbowet geldt niet alleen voor vast, fulltime werkend personeel, maar ook voor tijdelijke krachten, deeltijders, uitzendkrachten, freelancers en projectmedewerkers. Bovendien hebben werkgevers ook de plicht om hun werknemers te beschermen tegen ongewenst gedrag door ‘bezoekers’: gasten, klanten, patiënten, etc. 

Wat kan de ondernemingsraad doen tegen ongewenst gedrag?

In heel wat wetten en cao's staan voorschriften waarmee binnen de organisatie iets moet gebeuren. Dat geldt ook voor afspraken over het tegengaan van ongewenst gedrag. De ondernemingsraad (or) heeft onder meer als taak toe te zien op naleving van de cao en of de gemaakte afspraken wel worden uitgevoerd. 

Een or kan ook bij de directie aandringen op het maken van beleid tegen ongewenst gedrag of naar de Arbeidsinspectie stappen als het beleid niet wordt uitgevoerd. 
De or kan ervoor ijveren dat de klachtenregeling goed in elkaar zit, meehelpen aan het instellen van een vertrouwenspersoon en ervoor zorgen dat er voorlichting komt in het bedrijf over ongewenst gedrag. 

Wat kan ik doen als ik slachtoffer ben van ongewenst gedrag?  
Als je op je werk slachtoffer bent van pesterijen, seksuele intimidatie of discriminatie, wordt je veel onrecht aangedaan. Je staat iedere dag bloot aan een of andere vernedering. Wat kan je eraan doen?

Stap op je collega(‘s) af
Je kunt eerst proberen het probleem zelf te bespreken met de collega(‘s) van wie je last hebt. Probeer duidelijk te maken dat je niet gediend bent van zijn of haar gedrag en dat het je belemmert bij je werk. Probeer rustig te blijven en zakelijk.

Zoek lot- en bondgenoten
Bondgenoten zijn je collega’s die op het eerste gezicht niet zelf het slachtoffer zijn, maar wel degelijk lijden onder de slechte sfeer die door pesterijen, seksuele intimidatie of racisme op het werk ontstaat. Lotgenoten zijn mensen die hetzelfde overkomt als jij. Meestal ben je niet de enige, maar hebben ook anderen al jarenlang dezelfde ervaringen. Bespreek de klachten met hen of ga samen het gesprek aan met de dader(s).

Stap op je baas af
Als hij of zij zelf tenminste niet degene is die zich schuldig maakt aan seksuele intimidatie, pesten of racisme, want ook dat komt voor. Van belang is dat een leidinggevende snel ingrijpt. Hij of zij bepaalt namelijk voor een belangrijk deel de sfeer op de afdeling. Om ongewenst gedrag te voorkomen, moet een leidinggevende het tijdig herkennen en ingrijpen. Als ongewenst gedrag al langer voorkomt, wordt het steeds moeilijker om in te grijpen. Wat eerst wel mocht, mag nu niet meer. Maar ongewenst gedrag moet bespreekbaar gemaakt worden, het is schadelijk voor het bedrijf. Het leidt tot personeelsverloop, ziekteverzuim en een lagere productiviteit.

Zoek steun bij een vertrouwenspersoon, een bedrijfsarts etc.
Als je er alleen niet uitkomt en je met je baas ook niet kunt praten stap dan voor informatie en advies naar een vertrouwenspersoon in het bedrijf of iemand die je vertrouwt uit je privé-omgeving. Je kunt ook gaan praten met het bedrijfsmaatschappelijk werk of met een bedrijfsarts.

Zoek iemand om te bemiddelen
Zoek hulp bij iemand die kan bemiddelen tussen jou en de dader(s), bijvoorbeeld via de vertrouwenspersoon of een bedrijfsmaatschappelijk werker. Betrek aan de andere kant ook niet teveel mensen bij het probleem. Het is begrijpelijk dat je rechtvaardigheid en eerherstel zoekt, maar hoe bizar het ook klinkt: vermijd dat je collega's zich teveel onder druk gezet of bedreigd voelen. Het maakt alles nog moeilijker, ook om weer als gelijke tussen je collega’s te werken.

Dien een klacht in
Als praten niet helpt, kun je een klacht indienen. Steeds meer bedrijven hebben een speciale klachtenregeling voor ongewenst gedrag. Maar ook als er geen regeling is, kun je een klacht indienen. Bij je directe chef, bij personeelszaken, het management, de directie of bij je bedrijfsarts. Het is belangrijk te praten over je ervaringen en niet het voor je te houden. Als je over je ervaringen praat, is het aannemelijker te maken dat je ook echt iets vervelends is overkomen. 

Onderzoek in overleg met bijvoorbeeld de vertrouwenspersoon of de bedrijfsarts of het indienen van een klacht gerechtvaardigd is. Vaak hebben zij ook informele kanalen om ongewenst gedrag aan de orde te stellen. Zoek naar steun vanuit de organisatie, bijvoorbeeld van de ondernemingsraad of de VGW-commissie (commissie voor veiligheid, gezondheid en welzijn). 

Je kunt ook naar je vakbond stappen. Een FNV-bondsbestuurder, bondscontactpersoon of de kwestiebehandelaar van de bond kan klachten met de leiding van de onderneming en/of met kaderleden en ondernemingsraadsleden bespreken. Zonodig zal jouw klacht voor verdere behandeling naar de juridische afdeling van je bond doorgestuurd worden. 
Je kunt ook een klacht indienen bij een anti-discriminatiebureau of -meldpunt, bij het Landelijk Bureau ter Bestrijding van Rassendiscriminatie of bij de Commissie Gelijke Behandeling. 
Wil je een klacht indienen: maak aantekeningen van de dingen die je zijn overkomen, schrijf op wanneer ze zijn gebeurd en wie er getuige waren. Zonder getuigen is het moeilijk te bewijzen dat je slachtoffer bent van een of andere vorm van ongewenst gedrag.

Neem geen ontslag
Neem hoe dan ook niet zo maar ineens ontslag. Je kunt er je recht op een uitkering mee verspelen.